در دنیای امروز، عملهای جراحی زیبایی به یکی از موضوعات پربحث در میان مسلمانان تبدیل شده است به طوری که بسیاری از افراد، به ویژه جوانان، به دنبال پاسخ شرعی برای این سؤال هستند که آیا عمل زیبایی حرام است یا خیر. اسلام به عنوان دینی کامل، خلقت انسان را بهترین و زیباترین آفرینشالهی میداند و هرگونه تغییر در آن را که بدون دلیل عقلایی و شرعی باشد، مورد مذمت قرار میدهد. با این حال، اگر عمل زیبایی برای اصلاح نقص مادرزادی، درمان عارضههای ناشی از حادثه یا رفع مشکلی باشد که باعث آزار روحی یا جسمی فرد میشود، در بسیاری از فتواها جایز شمرده شده است. در این مقاله از مهناد، به بررسی دقیق آیات قرآن، احادیث معتبر و نظرات برجستهترین مراجع شیعه و علمای اهلسنت پرداخته میشود تا خواننده با آگاهی کامل، تصمیم خود را اتخاذ کند.
آیا عمل زیبایی حرام است؟ (بررسی احکام شرعی)
در احادیث، موارد مشخصی از تغییرات در بدن که صرفاً برای زیبایی و فریب باشد، به شدت نهی شده و مشمول لعن الهی قرار گرفته است. این احادیث عمدتاً به اعمالی اشاره دارند که در صدر اسلام رایج بوده و جنبه فریبنده یا تغییر دائمی داشتهاند. در ادامه، چهار حدیث معتبر در این زمینه را آوردهایم :
1- پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «لَعَنَ اللَّهُ الْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ» (خداوند وشمکننده و وشمگیرنده را لعنت کند - منبع: صحیح بخاری و صحیح مسلم). این حدیث به عمل خالکوبی اشاره دارد که تغییر دائمی در بدن ایجاد میکند و اغلب برای زیبایی یا نشان قبیلهای بوده است. فقها این را مصداق تغییر خلقت الهی میدانند، زیرا بدون ضرورت و با درد همراه است.
2- رسول خدا (ص) فرمودند: «لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ» (خداوند اتصالدهنده مو و کسی که مو برایش متصل میکند را لعنت کند - منبع: صحیح بخاری و صحیح مسلم). این عمل به افزودن موی مصنوعی یا اتصال مو اشاره دارد که برای فریب در زیبایی بوده است. تفسیر آن این است که هرگونه تغییر ظاهری برای فریب دیگران حرام است.
3- پیامبر (ص) فرمودند: «لَعَنَ اللَّهُ النَّامِصَةَ وَالْمُتَنَمِّصَةَ» (خداوند ابرو بردار و کسی که ابرو برایش برداشته میشود را لعنت کند - منبع: صحیح بخاری). این حدیث کندن یا نازک کردن ابروها برای زیبایی را نهی میکند، زیرا تغییر در چهره طبیعی، بدون ضرورت است.
4- رسول خدا (ص) فرمودند: «لَعَنَ اللَّهُ الْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ» (خداوند زنانی که دندانهای خود را برای زیبایی جدا میکنند و خلقت خدا را تغییر میدهند لعنت کند - منبع: صحیح بخاری و صحیح مسلم). این عمل در جاهلیت برای جوانتر نشان دادن رایج بود و مستقیماً تغییر خلقت نامیده شده است.
این احادیث نشان میدهند که تغییرات بدنی صرفاً برای زیبایی و بدون غرض عقلایی حرام است، زیرا مصداق تبعیت از شیطان و تغییر خلقت الهی محسوب میشود. با این حال، عمل جراحی زیبایی فینفسه حرام نیست و اگر برای اصلاح نقص (مانند بینی شکسته یا سوختگی) یا رفع آزار روحی شدید یا بدون ضرر جدی باشد، بر اساس فتاوای معاصر جایز است.
آیا روشهای جایگزین عمل زیبایی (لیزر، فیشال، تزریق و ...) از دیدگاه اسلامی مجاز است ؟
در سالهای اخیر، بسیاری از افراد به جای عملهای جراحی سنگین، به سراغ روشهای کمتهاجمی مانند لیزر، تزریق یا ترمیمهای سطحی رفتهاند. در اصل، هدف این روشهای جایگزین اصلاح یک آسیب و بهبود سلامت پوست است؛ به عنوان مثال، افرادی که پس از جراحی یا حادثه دچار اسکار شدهاند، اغلب به دنبال روشهایی برای کاهش ظاهر جای بخیه یا زخم هستند. در چنین شرایطی، استفاده از این روشها نهتنها از نظر پزشکی یک اقدام درمانی محسوب میشود، بلکه از نظر شرعی نیز مشکلی ندارد، چراکه در حکم «رفع عیب» است و نه «تغییر آفرینش».
در نتیجه، امروزه بسیاری از مراجع نیز این نوع درمانها را در دسته «رفع نقص» قرار میدهند و آن را مجاز میدانند، البته در صورتی که عوارض جبران ناپذیر نداشته و باعث آسیب بیشتر به سلامت فرد نشود. در این راستا برای اطلاع از عوارض این روشهای جایگزین، با متخصصین کلینیک زیبایی کیمیا اکسیر و کلینیک زخم ایرانیان صحبت کرده و متوجه شدیم اگر خدمات لیزر، تزریق ژل و ... در مراکز معتبر انجام بگیرد، نه تنها عوارضی نداشته، بلکه زیبایی و اعتماد به نفس را به فرد بازمیگرداند. لذا اگر شما هم جز افرادی هستید که قصد دارند ظاهر اسکار یا زخمهای قدیمی را خود را بهبود ببخشند، باید پیش از پرداخت هزینه لیزر جای بخیه ، فیشیال، مزوتراپی و ... از اعتبار مرکز و متخصصان آن اطمینان حاصل کنید.
بررسی آیات مرتبط با عمل زیبایی در قرآن
قرآن کریم در چندین آیه به زیبایی خلقت انسان و نهی از تغییر آن (بدون دلیل) اشاره کرده است. در ادامه، ده آیه مهم مرتبط را بررسی خواهیم کرد :
- سوره النساء، آیه ۱۱۹ :
- «وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ» (و آنان را وادار میکنم تا خلقت خدا را تغییر دهند).
- این آیه مستقیمترین اشاره به نهی از تغییر خلقت است و آن را از وسوسههای شیطان میداند. - سوره الروم، آیه ۳۰ :
- «فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ» (فطرت الهی را که مردم بر آن آفریده شدهاند تغییر ندهید).
- این سوره تأکید بر حفظ فطرت طبیعی انسان دارد. - سوره التین، آیه ۴ :
- «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ» (انسان را در بهترین صورت آفریدیم).
- این آیه زیبایی ذاتی خلقت را تأیید میکند و تغییر بیدلیل را بیاعتمادی به حکمت الهی میداند. - سوره الانفطار، آیات ۶-۸ :
- «الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ فِي أَيِّ صُورَةٍ مَّا شَاءَ رَكَّبَكَ» (خداوند تو را آفرید و منظم کرد و در هر صورتی که خواست ترکیب نمود).
- تفسیر این سوره نشاندهنده کمال الهی در خلقت است. - سوره غافر، آیه ۶۴ :
- «وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ» (شما را تصویر کرد و بهترین صورت را به شما داد).
- تأکید این آیه بر رضایت از خلقت الهی است. - سوره الحشر، آیه ۲۴ :
- «هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ» (او خالق و صورتگر است).
- این سوره یادآور انحصار صورتگری به خداوند است. - سوره الأعراف، آیه ۱۱ :
- «وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ» (شما را آفریدیم سپس صورت دادیم).
- اشاره به مراحل کامل خلقت دارد. - سوره الروم، آیه ۲۲ :
- «وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ» (اختلاف رنگها و زبانها از آیات اوست).
- این سوره، تنوع در خلقت را نشانه حکمت میداند. - سوره الإسراء، آیه ۷۰:
- «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ» (فرزندان آدم را کرامت بخشیدیم).
- از این سوره میتوان متوجه شد که کرامت انسان در خلقت طبیعی اوست. - سوره الذاریات، آیه ۵۶ :
- « وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ» (و جن و انس را نیافریدم مگر برای اینکه مرا (به یکتایی) پرستش کنند).
- خلقت برای عبادت است، نه تغییر بیدلیل در بدن.
حکم عمل زیبایی در اسلام از دیدگاه فقها و علما
در ادامه، برای روشنتر شدن حکم عمل زیبایی در اسلام، ابتدا دیدگاه آیتالله خامنهای را مرور میکنیم که معیار اصلی را وجود یا عدم وجود ضرر قابل توجه میدانند. سپس در ادامه، نظر آیتالله سیستانی و مکارم شیرازی را تحلیل خواهیم کرد که عمل زیبایی را ذاتاً بیاشکال میدانند، البته مشروط بر اینکه همراه با حرام یا آسیب جدی نباشد.
- آیتالله العظمی خامنهای :
- «اگر موجب ضرر قابل توجه نباشد، فینفسه اشکال ندارد؛ ولی عمل جراحی زیبایی درمان بیماری محسوب نمیشود و نگاه و لمس حرام برای آن جایز نیست مگر در ضرورت». (منبع: استفتائات پزشکی).
- این فتوا نشاندهنده جواز ذاتی عمل است، اما بر پرهیز از حرامهای جانبی مانند نگاه نامحرم تاکید دارد. - آیتالله سیستانی :
- «با پرهیز از لمس و نگاه حرام، جایز است». (منبع : استفتائات رسمی).
- حکم عمل بینی بسته به شرایط فردی است؛ اگر بینی طبیعی باشد و صرفاً برای زیبایی بیشتر، ممکن است مورد نهی قرار گیرد، اما اگر باعث آزار روحی یا نقص واضح باشد و بدون حرام جانبی انجام شود، جایز شمرده میشود. - آیتالله العظمی مکارم شیرازی :
- «درصورتی که آمیخته با حرام یا ضرر مهم دیگرى نباشد ذاتاً اشكالى ندارد».
- بررسی شرعی نشان میدهد که جنبه اخلاقی مانند اسراف یا فریب دیگران مهم است؛ اگر عمل برای اصلاح باشد و توسط همجنس یا بدون حرام انجام شود، جایز است. - آیتالله امام خمینی (ره) :
- ایشان عمل زیبایی را اگر صرفاً برای زیبایی باشد حرام میدانند، مگر برای اصلاح نقص شدید. (منبع: تحریر الوسیله).
بهترین روشهای رفع نقص ظاهری از نظر شرعی
اسلام به حفظ عزت و کرامت انسان اهمیت میدهد و اگر ظاهر آزاردهنده، کرامت فرد را خدشهدار کند و یا او را در جامعه منزوی بسازد، باید از روشهای درمانی مناسب آن را برطرف کرد. بهترین روشها از نظر شرعی شامل درمانها ترمیمی، روشهای غیرتهاجمی و در موارد شدید، جراحیهای اصلاحی (نه صرف زیبایی) است. بر اساس این توصیهها، میتوان نتیجه گرفت که امروزه لیزر بهترین گزینه است، چراکه نه تنها هزینه لیزر جای زخم یا بخیه و ماه گرفتگی بسیار کمتر از روشها جراحی است، بلکه غیرتهاجمی بوده، آسیبی به بدن وارد نکرده و در بازه زمانی کوتاه، کرامت و زیبایی فرد را احیا میکند.
حکم جراحی زیبایی از دیدگاه اهل سنت
- شیخ عبدالعزیز بن باز :
- جراحی زیبایی برای زیبایی خالص حرام است، مگر برای درمان عیب واضح. (فتاوى ابن باز). - شیخ محمد بن صالح العثیمین :
- حرام است مگر در موارد ضرورت پزشکی یا اصلاح نقص مادرزادی. (فتاوی معاصر). - شیخ یوسف قرضاوی :
- جایز است البته با شرایط غرض عقلایی و عدم ضرر.
آیا عمل بینی از دیدگاه اهل سنت گناه است ؟
مهمترین حکم از دیدگاه علمای اهل سنت، مانند دیدگاه بن باز و عثیمین که اذعان دارد «جراحی زیبایی برای زیبایی خالص حرام و مصداق تغییر خلقت شیطانی است»، نشان میدهد که اگر برای اصلاح عیب واضح یا پس از حادثه باشد، جایز و حتی مستحب است. اما در مجموع، گناه بودن آن بسته به نیت و شرایط فرد دارد و تغییر بدون دلیل، گناه محسوب میشود.
آیا عوارض عمل بینی، منجر به مکروه شدن آن میشود ؟
وجود عوارض، بهتنهایی باعث مکروه شدن عمل بینی نمیشود، بخصوص اگر عمل بینی برای رفع مشکل تنفسی، اصلاح بدشکلی ناشی از حادثه یا کاهش آزار روحی انجام بگیرد. اما در صورتی که فرد اقدامات لازم را در جهت کاهش و کنترل این عوارض انجام ندهد، باعث آسیب بیشتر به جسم شده و در این صورت، توصیه میشود که عمل صورت نگیرد.
به عنوان مثال، بدن پس از عمل، هورمونهای استرس مثل کورتیزول را ترشح میکند و تاثیر بیهوشی و استفاده طولانی مدت از پانسمان باعث به وجود آمدن مشکلات گوارشی و پوستی میشود. لذا فرد پیش از اقدام به عمل نه تنها باید از تمامی عوارض و نحوه مدیریت آن آگاه باشد، بلکه باید هزینههای جانبیای نظیر هزینههای مراقبت پوستی، اسپلینتهای اضافی، داروهای تکمیلی و هزینه لیزر جای جوش و بخیه را نیز در نظر بگیرد. از این رو، حتی بسیاری از پزشکان، عمل زیبایی بینی را برای افرادی که صرفا به قصد تجمل گرایی خواهان آن هستند، مناسب نمیدانند.
آیا عمل زیبایی صورت حرام است ؟
عمل زیبایی صورت نیز مانند دیگر عملها، فینفسه حرام نیست، مگر اینکه با شرایط حرام همراه باشد یا صرفاً برای فریب و اسراف انجام بگیرد. معیار اصلی در فقه اسلامی، نیت فرد و میزان ضرر احتمالی است؛ لذا اگر هدف اصلاح نقص مادرزادی، رفع آسیب ناشی از حادثه یا کاهش آزار روحی باشد، چنین عملی در حکم درمان بوده و جایز شمرده میشود. اما اگر تنها برای تجملگرایی افراطی، تغییر خلقت یا جلب توجه نامشروع انجام شود، میتواند مکروه یا حتی حرام تلقی گردد.
همچنین باید توجه داشت که اگر عمل زیبایی با خطر جدی برای سلامت همراه باشد، بر اساس قاعده «لا ضرر»، انجام آن جایز نیست. بنابراین، تصمیمگیری در این زمینه نیازمند مشورت با پزشک متخصص و در موارد حساس، رجوع به نظر فقیه است تا فرد با اطمینان خاطر اقدام کند.
کلام آخر با شما
عمل زیبایی در اسلام مطلقاً حرام نیست، بلکه بسته به نیت، شرایط و عدم همراهی با حرام ارزیابی میشود. از این رو باید پس از مراجعه به مرجع تقلید خود و دریافت مشورت پزشکی، تصمیم صحیح بگیرید. در نظر داشته باشید که اسلام دینی است که زیبایی را دوست دارد، اما زیبایی واقعی در تقوا و رضایت به خلقت الهی است.
